Ευρωπαϊκός Πυλώνας για τα Κοινωνικά Δικαιώματα: Άπιαστος ο στόχος για μείωση φτώχειας -Τι ισχύει στην Ελλάδα
Πρόσφατα η Κομισιόν παρουσίασε την έκθεση αξιολόγησης προόδου των κρατών μελών, πάνω στους στόχους του «Ευρωπαϊκού Πυλώνα για τα Κοινωνικά Δικαιώματα» (European Pillar of Social Rights).
Εν όψει της επετείου των 10 χρόνων από τη θεσμοθέτησή του Κοινωνικού Πυλώνα, η έκθεση εξετάζει τι έχει γίνει ως σήμερα και προαναγγέλλει νέο πακέτο παρεμβάσεων, «ανανεώνοντας τη δέσμευση για μια κοινωνική Ευρώπη έτοιμη για το μέλλον».
Μόνο που πίσω από τα ωραία λόγια και τις διακηρύξεις, τα αποτελέσματα είναι αμφιλεγόμενα. Από τις 20 βασικές αρχές που είχε θέσει η ΕΕ το 2017, το 2021 επανήλθε με τη Διακήρυξη του Πόρτο, με τρεις τομείς προτεραιότητας: Την εργασία και την απασχόληση, τις δεξιότητες και την καινοτομία, το κράτος πρόνοιας και την κοινωνική προστασία.
Oι βασικοί στόχοι για τα κοινωνικά δικαιώματα
Όπως αναφέρεται στο σχετικό συνοδευτικό κείμενο της νέας έκθεσης, η Κομισιόν εστιάζει στους εξής τρεις στόχους για το 2030:
1. Ο αριθμός των ατόμων που βρίσκονται κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικό αποκλεισμό να έχει μειωθεί κατά 15 εκατομμύρια, σε σύγκριση με το 2019, εκ των οποίων τα πέντε εκατομμύρια να είναι παιδιά.
2. Το 60% των ενηλίκων να συμμετέχει κάθε χρόνο σε προγράμματα κατάρτισης
3. Το ποσοστό απασχόλησης να φτάσει πανευρωπαϊκά το 78%.
Τι συμβαίνει σήμερα
- Ο στόχος για μείωση της φτώχειας είναι πολύ μακριά από το επιθυμητό (-3,5 εκατ. άτομα). Το ποσοστό των εργαζομένων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας, όχι μόνο δεν μειώθηκε το ίδιο διάστημα, αλλά αυξήθηκε κατά 0,1 ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας στο 8,3% το 2025.
- Μόνο το 39,5% των ατόμων μπόρεσε να συμμετάσχει σε προγράμματα κατάρτισης, σε σύγκριση με τον στόχο του 60%.
- Από τους τρεις στόχους μόνο ο τρίτος είναι κοντά στην επίτευξή του, με το ποσοστό απασχόλησης να αγγίζει το 76,3%. Όμως και σε αυτόν τον τομέα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραδέχεται ότι «πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στην ποιότητα της εργασίας».
Απόκλιση από τους στόχους για τα κοινωνικά δικαιώματα
«Η απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής προόδου προς την επίτευξη των κοινωνικών στόχων της Ευρώπης καταδεικνύει την ανάγκη για νέες επενδύσεις και δικαιώματα στην εργασία, ιδίως ενόψει νέων προκλήσεων όπως η τεχνητή νοημοσύνη», σχολιάζει η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ETUC), με αφορμή την Έκθεση για τα Κοινωικά Δικαιώματα.
Η ΕΤUC υποστηρίζει ότι η Ευρώπη οφείλει να αλλάξει άμεσα πορεία, για να μπορέσει να συγκλίνει με τους στόχους που η ίδια έχει θέσει.
«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να προωθήσει πιο φιλόδοξα μέτρα στο πλαίσιο του «Νόμου για τις Ποιοτικές Θέσεις Εργασίας» (Quality Jobs Act) και να πραγματοποιήσει επενδύσεις μέσω του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού, προκειμένου να προστατεύσει και να δημιουργήσει ποιοτικές θέσεις εργασίας», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Σε σχέση με τους στόχους του Ευρωπαϊκού Πυλώνα για τα Κοινωνικά Δικαιώματα, η Ελλάδα έχει κάνει επί μέρους προόδους, αλλά βρίσκεται ακόμα πολύ πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Η χειρότερη επίδοση αφορά τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat, το ποσοστό του πληθυσμού στην Ελλάδα που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ανέρχεται στο 27,5% – πάνω από 1 στους 4 πολίτες.
Η Ελλάδα κατατάσσεται στη δεύτερη υψηλότερη θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο να βρίσκεται στο 20,9%.
Σε σύγκριση με το 2019 τα ποσοστά φτώχειας στην Ελλάδα έχουν μειωθεί κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες – από 30%.
Η απόσταση που διανύσαμε σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ είναι μεγαλύτερη, αλλά το χάσμα παραμένει αγεφύρωτο.
Το ποσοστό απασχόλησης στην Ελλάδα, στα άτομα 20-64 ετών, ανήλθε στο 71% το 2025, αυξημένο κατά 1,7 μονάδες από το 2024. Παραμένει όμως το τρίτο χαμηλότερο στην ΕΕ, με χάσμα 5,1 μονάδων από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Σε ό,τι αφορά τα ποσοστά ενηλίκων που συμμετέχουν σε προγράμματα κατάρτισης κάθε χρόνο, οι επιδόσεις της Ελλάδας είναι απογοητευτικές. Σύμφωνα με την τελευταία πανελλαδική έρευνα του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ μόνο το 25,5% των εργαζομένων έχουν παρακολουθήσει προγράμματα κατάρτισης τον τελευταίο χρόνο
Σε δεύτερη μοίρα οι κοινωνικές δαπάνες;
Σύμφωνα με τη Συνομοσπονδία Ευρωπαϊκών Συνδικάτων, «η πρόταση προϋπολογισμού της Επιτροπής καταργεί το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ως αυτόνομη πολιτική, θέτοντας σε κίνδυνο τη χρηματοδότηση των κοινωνικών δαπανών».
Αντίστοιχα, η διαβούλευση που διεξάγει η Επιτροπή σχετικά με τον «Νόμο για τις Ποιοτικές Θέσεις Εργασίας» δεν περιλαμβάνει τα μέτρα που απαιτούνται για τη βελτίωση της ζωής των εργαζομένων, όπως το δικαίωμα στην κατάρτιση κατά τη διάρκεια του ωραρίου εργασίας και τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο εργασίας.
«Το επίμονο επίπεδο φτώχειας καταδεικνύει επίσης την ανάγκη ενίσχυσης της κοινωνικής προστασίας σε επίπεδο ΕΕ, όπως οι αποζημιώσεις επαγγελματικής μετάβασης για τους εργαζόμενους που πλήττονται από την τεχνητή νοημοσύνη, και εξηγεί γιατί το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο πρέπει να διασφαλιστεί και να αυξηθεί στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ», καταλήγει η ΕΤUC.
Ευρώπη, πάρτο αλλιώς
«Η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει επειγόντως πορεία για να έχει οποιαδήποτε ελπίδα να επιτύχει τους κοινωνικούς της στόχους. Η εμφάνιση νέων προκλήσεων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, από τότε που τέθηκαν για πρώτη φορά αυτοί οι στόχοι, καθιστά ακόμη πιο σημαντικούς τους νέους πόρους και την κοινοτική νομοθεσία για τα εργασιακά δικαιώματα», δηλώνει η γενική γραμματέας της ETUC Έστερ Λυντς.
«Μια καλή θέση εργασίας είναι ο καλύτερος τρόπος για να ξεφύγει κανείς από τη φτώχεια, αλλά εκατομμύρια άνθρωποι είναι παγιδευμένοι σε επισφαλείς θέσεις εργασίας χωρίς τα οφέλη των συλλογικών διαπραγματεύσεων, ενώ στους περισσότερους εργαζομένους δεν παρέχεται καν η ευκαιρία να παρακολουθήσουν προγράμματα κατάρτισης, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση μιας δίκαιης μετάβασης προς την ψηφιακή οικονομία. Είναι καιρός η Επιτροπή να ευθυγραμμίσει τις δράσεις της με την ανάλυσή της. Αυτό πρέπει να ξεκινήσει με έναν Νόμο για τις Ποιοτικές Θέσεις Εργασίας που να ανταποκρίνεται στο όνομά του», καταλήγει.
