Οι δύο «βόμβες» που απειλούν το ασφαλιστικό και τα όρια ηλικίας
Τι δείχνουν εκθέσεις της Κομισιόν και του ΚΕΦΙΜ για το Ασφαλιστικό και τα όρια συνταξιοδότησης – Πότε έρχεται αύξηση των ορίων ηλικίας για τις συντάξεις
«Κρυφό χρέος» για την εθνική οικονομία συνιστά το ύψος της συνταξιοδοτικής δαπάνης, σχεδόν κατά το ήμισυ (43%) από τον προϋπολογισμό και κατά το υπόλοιπο από τις ασφαλιστικές εισφορές. Ταυτοχρόνως, το συνεχώς επιδεινούμενο δημογραφικό πρόβλημα της χώρας οδηγεί σε νέα αύξηση τα όρια ηλικίας για τη συνταξιοδότηση, με απαρχή το έτος 2030.
Τα δύο αυτά θέματα – η υψηλή συνταξιοδοτική δαπάνη και το δημογραφικό πρόβλημα – ουσιαστικά συνιστούν «απασφαλισμένες βόμβες» που απειλούν τα θεμέλια του ασφαλιστικού συστήματος, ενώ περιγράφουν τις επερχόμενες – εντός της επόμενης τριετίας – κυβερνητικές ασφαλιστικές παρεμβάσεις.
Η διατήρηση των σημερινών ορίων ηλικίας για την έξοδο προς τη συνταξιοδότηση – τουλάχιστον έως το 2030 – πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Ωστόσο, η εξέλιξη των στοιχείων του δημογραφικού προβλήματος προδιαγράφει την αύξησή τους από το έτος αυτό, αλλά και τη συνέχιση της ανοδικής τάσης των ορίων συνταξιοδότησης κατά τις επόμενες δεκαετίες.

Συντάξεις: Δυσοίωνες εξελίξεις
Αυτό προκύπτει από τον συνδυασμό, αφενός των δηλώσεων κυβερνητικών παραγόντων και αφετέρου της πρόσφατης έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη γήρανση (Ageing Report 2027).
Η έκθεση κατ’ ουσίαν έθεσε επί τάπητος τις δυσοίωνες δημογραφικές εξελίξεις και τις επιπτώσεις τους. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, σε συνδυασμό βέβαια με τις περιορισμένες γεννήσεις και τη γήρανση του πληθυσμού, έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης. «Δεν θα προκύψει αύξηση των ορίων ηλικίας για το 2027» σχολίασε η αρμόδια υφυπουργός Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Αννα Ευθυμίου, μεταθέτοντας τα επώδυνα μέτρα κατά μια τριετία, όταν δηλαδή θα επανεξετασθούν τα στοιχεία που συνθέτουν το ασφαλιστικό σύστημα.
Οι προβολές
Το θέμα άνοιξε εκ νέου η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία υποδεικνύει πως το δημογραφικό πρόβλημα επιβάλλει την αύξηση – από το 2030 – του γενικού ορίου συνταξιοδότησης από το 67ο έτος στο 68ο και στη συνέχεια στα 70 έτη το 2055 και στα 72 έτη έως το 2080. Η μέση ηλικία εξόδου από την απασχόληση – σύμφωνα με την έκθεση – θα αυξηθεί από τα 64,9 έτη το 2025, στα 65,7 έτη το 2030, στα 66 έτη το 2040 και στα 66,5 έτη το 2050, για να φτάσει στα 68,6 έτη το 2080.
«Οι συγκεκριμένες αναφορές δεν συνιστούν ειλημμένες αποφάσεις, ούτε προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αύξηση των ορίων ηλικίας, αλλά αποτελούν προβολές που βασίζονται σε δημογραφικά και αναλογιστικά δεδομένα και επανεξετάζονται ανά τριετία» εξηγεί η κυρία Ευθυμίου.
Πάντως, οι πρώτες μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το προσδόκιμο ζωής, το οποίο μειώθηκε λόγω της πανδημίας, δεν έχει ανακάμψει, τόσο ώστε να συντρέχει λόγος για να εξεταστούν άμεσες αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, δηλαδή εντός του επόμενου έτους.
Αλλωστε, η αλλαγή των ορίων ηλικίας είναι – ούτως ή άλλως – εξαιρετικά δύσκολη κατά το έτος 2027, καθώς πρόκειται για εκλογική χρονιά και ένα τέτοιο θέμα «κουβαλάει» ιδιαιτέρως υψηλό πολιτικό κόστος.
Κάθε τρία χρόνια
Μέχρι τώρα, η κυβέρνηση δεσμεύεται ότι τα όρια θα παραμείνουν σταθερά μέχρι το τέλος του 2027, ενώ σποραδικά διαρρέουν σενάρια για σταδιακή αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης την τριετία 2028 έως 2030.
Σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία, από το 2027 και μετά, τα όρια συνταξιοδότησης θα επαναπροσδιορίζονται κάθε τρία χρόνια, με βάση το προσδόκιμο ζωής των ασφαλισμένων.
Το θέμα της αύξησης των ορίων ηλικίας στη χώρα μας θα τεθεί στο τραπέζι με βάση τη μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής, η οποία εκπονείται κάθε τρία χρόνια και θα αποτυπώσει, όπως δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, αύξηση του προσδόκιμου ζωής, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Πάντως, τα αρμόδια στελέχη του υπουργείου Εργασίας έχουν ήδη διαβεβαιώσει ότι η αύξηση των ορίων θα είναι σταδιακή (3-4 μήνες κατ’ έτος) ώστε να μην επιβαρυνθούν άμεσα οι ασφαλισμένοι.
Κρυφό χρέος η κρατική συμμετοχή στις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις
Μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία κινδυνεύει να δεχτεί πίεση από τη μακροπρόθεσμη επιβάρυνση που προκαλεί η δαπάνη για συντάξεις. Επισημαίνει ότι σχεδόν οι μισές από τις συντάξεις της χώρας (43%) καλύπτονται από τον κρατικό προϋπολογισμό, δηλαδή από τη γενική φορολογία και όχι από το ασφαλιστικό σύστημα.
Η κρατική συμμετοχή
Ειδικότερα, το ΚΕΦΙΜ εντοπίζει σημεία που χρήζουν προσοχής και κρίνουν την πορεία της ελληνικής οικονομίας. Μεταξύ των άλλων οικονομικών παραγόντων και προκλήσεων (χρέος, ανθεκτικότητα του τραπεζικού συστήματος, δαπάνες κ.λπ.), προβληματισμός υπάρχει και για το συνταξιοδοτικό σύστημα. Περίπου το 43% της συνολικής συνταξιοδοτικής δαπάνης χρηματοδοτείται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό και όχι από ασφαλιστικές εισφορές, ενώ, σύμφωνα με τις προβολές του ΚΕΦΙΜ, η κρατική συμμετοχή θα μπορούσε να προσεγγίσει το 62% έως το 2029.
Συντάξεις: Αθέατη υποχρέωση
Μάλιστα στη μελέτη γίνεται λόγος ότι οι συνταξιοδοτικές δαπάνες συνιστούν μία «αθέατη δημοσιονομική υποχρέωση». Κι εξηγεί: «Το επίσημο χρέος 146,1% του ΑΕΠ υποεκτιμά το πραγματικό δημοσιονομικό βάρος, καθώς αγνοεί τη μεγαλύτερη μεσοπρόθεσμη δέσμευση των δημόσιων οικονομικών, τις συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις».
Είναι χαρακτηριστικό ότι το ΚΕΦΙΜ συγκρίνει τις συνταξιοδοτικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ σε επιλεγμένες χώρες της ΕΕ. Η Ελλάδα δαπανά περίπου 14% του ΑΕΠ ετησίως για συντάξεις. Πρόκειται για την τέταρτη υψηλότερη δαπάνη στην ΕΕ και βρίσκεται 1,7 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ